Logo Cirion

Cirion Foundation

the impact of infectious diseases

Rik Felderhof

In Afrika is Aids nog steeds een groot taboe

Placeholder Flash-video. U heeft geen Flash geïnstalleerd. Klik hier om Flash te downloaden.

We’re going to our Father’s land, zong Bob Marley meer dan dertig jaar geleden, lang voordat hij voor het eerst vanuit Jamaica naar Afrika zou reizen. Op een zonnig Caribisch eiland verlangen naar Afrika – dat lijkt gek, maar is het niet, weet ook Rik Felderhof: ‘Je kunt leven als een god in Frankrijk, je kunt televisieprogramma’s opnemen in mondaine plaatsen en interessante mensen interviewen op de mooiste locaties ter wereld en toch verlangen naar de eenvoud, naar de vrijheid van Afrika.’ In de kern zijn we allemaal Afrikanen, hield Marley ons voor. Want Afrika is het thuiscontinent van onze prehistorische voorouders, ons moedercontinent. Rik Felderhof voelt dat ook zo, want van Afrika houdt Felderhof écht, op een bijna instinctieve wijze. Daarom bouwde hij een huis in Tanzania, waar hij enkele maanden per jaar woont, werkt, en vooral: leeft. Hij spreekt slechts een klein mondje Swahili, maar hij zou Rik Felderhof niet zijn als hij desondanks geen warme relaties zou onderhouden met de lokale bevolking. Felderhof: ‘Ik heb een broederlijke band met mijn aannemer en voer gesprekken met elke inwoner die Engels verstaat. Wat mij al snel opviel is dat er een scheiding bestaat tussen mensen mét en mensen zonder een goede schoolopleiding, ook waar het gaat om de kennis van infectieziekten. Bij veel Afrikanen is Aids nog steeds een groot taboe. Niet zozeer omdat het wijst op overspel, want dat zien veel Afrikaanse mannen als een van de leuke dingen in het leven, maar omdat men onwetend is over de wijze waarop het HIV virus wordt overgedragen. 

Leven en dood
Veel mensen in Tanzania leven in hechte gemeenschappen en onderhouden zowel nauwe banden met  hun directe en indirecte familieleden als met hun dorpsgenoten. Sociale aspecten wegen in Afrika veel zwaarder dan bij ons. Men is meer op elkaar aangewezen. Daarom is de angst ook groter om te worden verstoten wanneer het woord Aids valt. Men heeft het eerder over een ernstige ziekte. Afrikanen gaan ook anders om met hun eigen sterfelijkheid. Niet dat ze minder intens rouwen om hun doden, integendeel, maar ze spreken zelden over de oorzaak van het overlijden. Ze accepteren de dood als een deel van het leven. Dat werkt de bevordering van de voorlichting rondom HIV en Aids niet in de hand. Die mentaliteit heeft ook voordelen. Door de alomtegenwoordige aanwezigheid van de dood richt het leven in Afrika zich volledig op het hier en nu. Zolang de omstandigheden goed zijn, wanneer er eten is en gezelligheid, dan genieten de Afrikanen daar direct van. Ze hebben het talent om elk moment op waarde te schatten. Dat is een levenskunst die wij met al onze verstandigheid zijn kwijtgeraakt. Daarom ga ik altijd weer met plezier terug naar Afrika.’

Educatie
Hoe maak je een beladen onderwerp als Aids in deze gemeenschappen bespreekbaar? Gewoon, doen. In het kader van het 50-jarige jubileum van AMREF Flying Doctors reisde Felderhof samen met Goedele Liekens door Kenia, langs dorpen, weeshuizen, scholen en vrouwengroepen. Felderhof: ‘Wat je ziet is dat mensen wel degelijk openstaan voor informatie, ook als het gaat om gevoelige onderwerpen. Het is een kwestie van faciliteren en organiseren.’ In de zeventiger jaren maakte Felderhof radioprogramma’s voor de NCRV waarin hij de telefoonlijnen openzette voor mensen met vragen over seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) en andere infectieziekten. Felderhof: ‘Ik zag het als mijn taak om de soms ingewikkeld geformuleerde antwoorden van de medische experts te vertalen naar gewone mensentaal. Wie zich ongerust maakt haalt zich soms de gekste dingen in zijn hoofd. Dan zijn concrete en praktische aanwijzingen gevraagd want dat geeft mensen houvast. Voor ongeruste Nederlanders geldt dat evenzeer als voor ongeruste Kenianen.' Binnen de kaders van zijn vakgebied ziet Felderhof wel mogelijkheden om een bijdrage te leveren aan de doelstellingen van de stichting Cirion. Want al beschouwt Rik Felderhof zich vooral als een wereldburger op doorreis – hij heeft wel een stuk grond in Tanzania gekocht en er een huis op gebouwd en is daarmee een officiële inwoner van het Afrikaanse continent geworden. Mede daardoor voelt hij een maatschappelijke verantwoordelijkheid voor wat er rond zijn huis gebeurt. Felderhof: ‘Vlakbij mijn huis bevindt zich een lagere school. Ik weet niet of men daar al voorlichting geeft over hygiëne, maar ik zal daar zeker naar informeren. Malaria is niet zo’n groot probleem in het gebied waar ik woon omdat het relatief hoog ligt, met weinig open water. Maar Aids is een onderwerp dat bespreekbaar moet worden gemaakt, wellicht door een informatieavond te organiseren. Nu schuift iedereen in het dorp de verantwoordelijkheid naar de overheid of naar het regionale ziekenhuis. Daardoor verandert er niets aan de situatie. Ik kom ook regelmatig in het Caribische gebied, waar Dengue een steeds groter probleem lijkt te worden. Ook daar is Cirion actief en kan ik vanuit mijn vakgebied wellicht een zinvolle bijdrage leveren. Infectieziekten als Dengue en Aids zijn geen zaken waar je als wereldreiziger de ogen voor kunt sluiten. Want ook virussen zijn bijzonder reislustig. Voordat je het weet ben je een soort wandelende Ark van Noach voor virussen en bacteriën. Daarom is voorlichting niet alleen in Afrikaanse landen nodig, maar ook in landen waar de reizigers vandaan komen. Samen met Stichting Cirion zet ik mij daar graag voor in.’