Logo Cirion

Cirion Foundation

the impact of infectious diseases

Dr. ir. Ruud Kleinpaste

‘Mensen en insecten, ze kunnen niet zonder elkaar’

Placeholder Flash-video. U heeft geen Flash geïnstalleerd. Klik hier om Flash te downloaden.

‘Veel mensen zijn zo arrogant om te geloven dat de mens aan de top van de voedselketen staat, maar dat is niet waar. Wij zijn zelf voedsel voor muskieten, voor parasieten, voor virussen. Het is geen toeval dat veel infectieziekten worden overgedragen door insecten. For them, we are just lunch’, lacht Ruud Kleinpaste. Hij ziet er de schoonheid wel van in: insecten die smullen van mensenbloed en daarbij andere organismen helpen aan een nieuwe gastheer. Volgens Dr. Kleinpaste mogen we niet vergeten dat we in een biologische wereld leven: ‘De wet van eten en gegeten worden geldt ook voor de mens. En doordat wij allen deel uitmaken van dit biologische systeem zijn we allemaal met elkaar verbonden. Net als de insecten natuurlijk - die vormen een soort biologisch verdelgingsmiddel tegen de plaag die Homo sapiens heet’.

Bugman
Kleinpaste is dol op alles wat vliegt en kruipt. Al jaren presenteert hij een succesvol televisieprogramma op Animal Planet en Discovery Channel, waarin hij zijn liefde voor insecten op een uiterst aanstekelijke wijze demonstreert door reuzenspinnen over zijn gezicht te laten lopen, zijn hoofd in een bak vol kakkerlakken te steken en zich onbeschermd over te leveren aan een kolonie Afrikaanse ‘killer’ bijen. In Nieuw Zeeland, waar de Nederlander al meer dan dertig jaar woont, staat Dr. Kleinpaste bekend als ‘The Bugman’. Hij draagt de naam als een eretitel. ‘Ik ben geen arts’, zegt Kleinpaste. ‘Ik ben ook geen entomoloog. Ik ben afgestudeerd in de landbouwkunde, specialisatie bosbouw. Maar ik heb altijd een grote interesse gehad voor ecologische aspecten van mijn vak.’ Tijdens zijn studie aan de Wageningen Universiteit begon Kleinpaste zich onder andere voor vlinders te interesseren en kort nadat hij naar Nieuw Zeeland was geëmigreerd kreeg hij een aanstelling als entomoloog bij het Ministerie van Landbouw van Nieuw Zeeland. Een droombaan, die hij ook te danken had aan de enthousiaste wijze waarop hij over ‘zijn’ insecten kon spreken. Voor het ministerie ontwikkelde hij een nieuwe vorm van insectenbestrijding die ook nu nog overal ter wereld in de luchtvaart wordt toegepast. Toch is Kleinpaste geen voorstander van grootschalige insectenbestrijding, in tegendeel: ‘Ik heb mijn hele leven getracht het negatieve beeld van insecten te nuanceren door te laten zien hoe nuttig, hoe mooi en hoe lekker insecten zijn, maar ja, wanneer insecten infectievectoren worden en de gezondheid van grote groepen mensen gaan bedreigen, dan moet er worden opgetreden. Het is belangrijk dat instanties wereldwijd beter gaan samenwerken om de verspreiding van infectieziekten tegen te gaan. Gelukkig worden steeds meer biologisch verantwoordde vormen van insectenbestrijding ontwikkeld, waarbij bijvoorbeeld gebruik wordt gemaakt van bepaalde schimmelculturen. Maar het blijft een moeilijke strijd. Insecten versla je niet zomaar - ze zijn in staat om zich snel aan de meest ongunstige omstandigheden aan te passen. Wat dat betreft zijn het net mensen.

Gezondheid
Dr. Ruud Kleinpaste gelooft niet in halve maatregelen: ‘Wanneer het evenwicht in de natuur is verstoord heeft het weinig zin om alleen de infectievectoren te bestrijden. Insecten zijn slechts de boodschappers van het kwaad. De infecties zelf ontstaan bijvoorbeeld doordat drinkwater vervuild is, doordat een ecosysteem uit balans is. Als je een gezond ecologisch systeem hebt, met een schone rivier met gezonde vis, met gezond land met gezonde groente en gezond fruit, met gezond gras en gezonde koeien, dan krijg je gezonde mensen. Dan heb je ook minder last van infecties overdragende insecten. In dat licht bezien moeten we onze doelen ten aanzien van natuurbehoud veel breder gaan definiëren. We hebben er niets aan om alleen de hertjes of de te dassen te beschermen. Ons doel moet zijn om een gezond ecosysteem te realiseren, met een gezonde biodiversiteit. Muskieten worden snel resistent voor allerlei giftige stoffen maar de vissen en de kikkers die de insecten moeten opeten, gaan dood. Zo wordt het natuurlijke evenwicht door ons toedoen op dubbele wijze verstoord. Als je het probleem bij de wortel wilt aanpakken, dan begin je bij de ecologische aspecten en wordt de rol van insecten vanzelf onbeduidender.’

Insecten à la carte
Hoorden we Dr. Kleinpaste net werkelijk zeggen dat insecten ‘lekker’ zijn? Kleinpaste: ‘Nou en of! In plaats van rundvlees moeten we meer insectenvlees gaan eten. Dat is niet absurd. Absurd is de hoeveelheid graan die nodig is om één kilo rundvlees te produceren. Voor de productie van een kilo insectenvlees is veel minder plantaardig voedsel nodig dan voor een kilo rundvlees. Insectenvlees heeft bovendien een hogere voedingswaarde dan het vlees dat we nu eten. Insectenvlees is vrij van schadelijke vormen van cholesterol, is vetarm en zit boordevol proteïne en calcium. Insectenvlees is dus erg gezond. En je kunt er van alles mee maken, zelfs hamburgers. Insectenvlees kan de ene helft van de mensheid van hun overgewicht verlossen en de andere helft van hun honger.’ Dat Dr. Kleinpaste zelf ook insecten eet hebben de trouwe kijkers van zijn tv-programma met eigen ogen kunnen zien, toen Kleinpaste midden in het regenwoud van het Amazonegebied een vuistdikke vogelspin op een stok spietste, boven een kampvuur roosterde en met smaak naar binnen werkte. Kleinpaste:  ‘Ik ben echt niet de enige hier die insecten eet. Iedereen die wel eens vruchtensap drinkt krijgt insectenvlees binnen, want waarvan denk je wordt sinasappelsap gemaakt: van smetteloze sinasappelen zoals die bij de groenteboer liggen? Of van sinasappelen waar maden in zitten? Tel uit je winst! Ze zijn overal, dus laten we van insecten profiteren zoals insecten van ons profiteren. Het is eten of gegeten worden: om met steeds meer mensen op deze planeet te kunnen overleven hebben we onze insecten hard nodig.’